Гістарычны каляндар
4 красавіка 1896

Нарадзіўся Васіль Русак

Русак Васіль Максімаў (1896- пасьля 1946), беларускі нацыянальны дзяяч, прадпрымальнік, ураджэнец в.Ячава Слуцкае воласьці. Удзельнік Першае сусьветнае вайны з жніўня 1915 г., ваяваў на Паўночным фронце.

Васіль Русак
Васіль Русак. Прага, канец 1930-х гг.

Пасьля Лютаўскае рэвалюцыі 1917 г. увайшоў у Беларускую сацыялістычную грамаду, адзін зь лідэраў Беларускае рады беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту, удзельнік Беларускага вайсковага зьезду ў Віцебску ды Ўсебеларускага зьезду ў Менску ў сьнежні 1917 г. У пачатку 1918 г. працуе ў Беларускім камітэце Воршы, пазьней вяртаецца на радзіму, уключаецца ў дзейнасьць культурніцкай арганізацыі "Папараць-Кветка". 3 траўня 1918 г. у БПСР, уваходзіць у ейны ЦК. Увосень таго ж году арыштаваны немцамі як "беларускі сацыяліст" і кінуты ў вастрог, пасьля вызваленьня ў сьнежні - адзін з арганізатараў "Саюзу абароны краю". 3 прыходам бальшавікоў працаваў у валасных ды вясковых установах павету як выбраны ад сялянства, адначасова ня кідаючы нацыянальна-культурнай працы. У сакавіку 1919 г. арыштаваны бальшавікамі, але празь месяц без выстаўленьня абвінавачаньня выпушчаны зь вязьніцы пад заклад 3 тыс. рублёў, якія сабралі мясцовыя сяляне. Атрымаўшы волю, усё лета хаваўся ад "чрэзвычайкі" па сялянскіх хатах. Пад-час польска-савецкай вайны актыўны ўдзельнік антыпольскага падпольнага руху, сябра Слуцкага Беларускага нацыянальнага камітэту, кіраваў беларускім хорам "Папараць-Кветкі", разам зь ейнаю драматычнаю дружынаю езьдзіў па павеце са спэктаклямі, у якіх браў удзел як артыст пад псэўданімам Базыль Карусь. У ліпені 1920 г., з чарговым вяртаньнем бальшавікоў, мабілізаваны ў чырвоную армію, адбываў службу ў Слуцку. У лістападзе 1920 г. падчас зьезду Случчыны абраны ягоным старшынём, увайшоў у склад прэзыдыюму Беларускае рады Случчыны. Пасьля ліквідацыі Слуцкага паўстаньня быў прызначаны лектарам Беларускае вайсковае камісіі, нелегальна вёў эсэраўскую агітацыю сярод беларускага батальёну БВК і беларускага сялянства Баранавіцкага павету. Ратуючыся ад польскае дэфэнзывы, у траўні 1922 г. пераехаў у Коўна (Літва), займаўся арганізацыяй партызанскіх аддзелаў на Віленшчыне супраць палякаў, зьвязаны зь літоўскімі стралецкімі арганізацьшмі. У канцы 1922 г. з рэкамэндацыі прадстаўніцтва Беларускай Незалежнай Рэспублікі  у Коўне выяжджае на вучобу ў Чэха-Славаччыну, дзе ўвосень 1923 г. паступае ў Праскую вышэйшую тэхнічную школу на агранамічны факультэт. Падчас вучобы актыўна ўдзельнічае ў грамадзка-палітычным жыцьці беларускай эміграцыі: уваходзіць у Загранічную групу БПСР, адзін з кіраўнікоў Аб'яднаньня беларускіх студэнцкіх арганізацыяў за граніцай і Заходняй Беларусі (АБСА), працуе ў Беларускім (Крывіцкім) культурна-асьветным таварыстве імя Ф.Скарыны, супрацоўнічае з часапісам "Перавясла" ды інш. Пасьля атрыманьня вышэйшае адукацыі застаецца жыць у Празе, узяўшы шлюб з чэскаю дзяўчынай, пасьпяхова займаецца прадпрымальніцтвам. У 1931 г. узначаліў Праскі Беларускі нацыянальны камітэт, за свой кошт падрыхтаваў і выслаў у Лігу Нацыяў мэмарандумы на францускай мове ў абарону нацыянальных і сацыяльных правоў беларускага народу. У 1934 г. выдаў на лацінцы "Bielaruski spieunik", фундаваў выданьне часапісу "Iskry Skaryny". У 1936 г. разам з украінцамі-эмігрантамі арганізаваў у Празе сумесны беларуска-украінскі фэст народнае песьні. Улетку 1939 г. выдаў на нямецкай мове інфармацыйную брашуру "Bielarus - Weissruthenien" з этнаграфічнаю мапаю Беларусі. У 1941 г. паводле асабістага праекту з дапамогаю А. Жука выдаў паштоўкі з Пагоняю, які спалучаў беларускага "вершніка" й імянны знак Ф.Скарыны (сонца з маладзіком). Падчас фашыстоўскай акупацыі ў Празе хаваў у сябе дзьве жыдоўскія сям'і. Вышуканы і арыштаваны савецкаю контарвыведкаю "СМЕРШ" 2 чэрвеня 1945 г. "у сувязі з тым, што падчас знаходжаньня ў эміграцыі падазраваўся ў правядзеньні варожай Савецкаму Саюзу дзейнасьці". Асуджаны 29 ліпеня 1946 г. Ваенным трыбуналам войскаў Міністэрства ўнутраных справаў Беларускай вайсковай акругі на 10 гадоў канцлягеру. Іншых зьвестак ня выяўлена.

Крыніца: Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах - Мінск : Медысонт, 2006. - 400 с.

Увесь спіс падзей

Спадабаўся матэрыял? Падзяліцеся з сябрамі!