А. Смалянчук - Беларускі рух пачатку 20ст. і ідэя палітычнай нацыі

З'яўленне iдэi палiтычнай нацыi ў грамадскiм i палiтычным жыццi Беларусi i Лiтвы непарыўна звязана з феноменам т.зв. краёвасцi пачатку ХХ ст...

А. Сідарэвіч - Абвяшчэнне Беларускай Народнай Рэспублікі

Першая спроба ўтварэння беларускай дзяржаўнасці мела вялікае гістарычнае значэнне. Абвяшчэнне незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі і дзейнасць яе Рады зрабілі ўплыў на развіццё нацыянальнай самасвядомасці беларускага народа...

А. Грыцкевіч - Слуцкае паўстанне. На крутым павароце гісторыі

Пад час мірных перагавораў у сталіцы Латвіі Рызе паміж савецкай расійска-ўкраінскай дэлегацыяй, з аднаго боку, і польскай, з другога, вызначаўся лёс Беларусі і савецка-польскай граніцы...

А. Латышонак - Штурм Рэчыцы войскамі генерала Станіслава Булак-Балаховіча ў лістападзе 1920 году

Армія генерала Булак-Балаховіча афіцыйна называлася Асобнай саюзнай арміяй. Такая назва дакладна адлюстроў­вала яе сутнасьць, паколькі армія была мілітарным увасаб­леньнем палітычнага саюзу Беларускага і Рускага палітычных камітэтаў...

Ю. Віцьбіч - Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі

Змаганьне беларускіх партызанаў з расейскім бальшавізмам настолькі гераічнае і зьмястоўнае, што для адлюстраваньня яго зусім ня трэба карыстацца вымысламі, якія зьневажаюць Сьвятую Памяць загінуўшых партызанаў і падрываюць давер да іхняга змаганьня ў...

К. Маль - Антыбальшавіцкі рух у Беларусі (1919—1921)

Палiтычная сiтуацыя, у якой апынулася Беларусь пасля 1917 г., была даволi складанай. З аднаго боку канец iснавання Расiйскай iмперыi даваў беларускаму народу шанс утварыць самастойную нацыянальную дзяржаву...

Ц. Клыкоўская - Асуджаны эскадрон: у 1942 годзе яны марылі стварыць беларускае нацыянальнае войска

Другая сусветная вайна да самых каранёў страсанула ўклад жыцця беларускага народа, апынуўшагася паміж дзвюма нечалавечымі рэжымамі, народа, для якога вайна пачалася ў 1939, а не ў 1941 годзе...

Ю. Туронак - Падзея невыгодная для ўсіх

Прычыны ўдзелу моладзі ў абароне нямецкага неба напэўна былі розныя. Для адных гэта была бясплатная пуцёўка ў Эўропу, прыгодніцтва, ці шуканьне занятку або лепшай долі пасьля вайны. Аднак большасьць кіравалася пачуцьцём патрыятызму і неўспрыманьнем...

Ю. Грыбоўскі - Савецкія рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі (кастрычнік 1939 — чэрвень 1941 гг.)

Пасля інкарпарацыі Заходняй Беларусі ў склад СССР новыя ўлады на далучаных тэрыторыях распачалі хвалю мерапрыемстваў, накіраваных на грамадска-палітычныя і сацыяльна-эканамічныя пераўтварэнні...

Ю. Грыбоўскі - Беларускі нацыянальны рух у польскіх узброеных сілах (1921–1947)

Як вядома, пасля Рыжскай мірнай дамовы заходняя частка Беларусі з колькасцю насельніцтва звыш 3 млн. жыхароў, з якіх пераважную большасць складалі беларусы, апынулася ў межах Польскай дзяржавы...

А. Пачобут - Байкі для патрыётаў

Будаваць нешта трывалае на хлусні, няпраўдзе і паўпраўдзе немагчыма. Такі падыход нічым не лепшы ад ідэалагізаваных працаў савецкіх гісторыкаў. Немагчыма ўсё спісваць на закрытасць архіваў (хоць гэта сапраўды вялікая праблема)...

Ю. Весялкоўскі - Па сьлядох другой сусьветнай

Гітлер прыйшоў да ўлады ў 1933 г. і адразу пачаў праводзіць у жыцьцё сваю праграму. Найперш трэба было разбудаваць і ўзброіць армію. I калі гэтае было зробленае, фюрэр пачаў прылучаць да Нямеччыны суседнія краіны...

С. Дробязько, А. Каращук - Восточные добровольцы в вермахте, полиции и СС. Белоруссия.

В оккупированной немцами Белоруссии подразделения местной полиции первоначально создавались при городских и поветовых (районных) управах в качестве отделов, однако затем они были переведены в подчинение немецкой охранной полиции (Schutzpolizei)...

О. Романько - Белорусская Краевая Оборона (февраль - июнь 1944 г.). К вопросу о некоторых аспектах немецкой оккупационной политики на територии СССР

В целом, приходится согласиться с немецким историком Н. Мюллером, который писал, что "кампания по организации БКА... закончилась неудачно". Военные цели, из-за которых она создавалась немцами, достигнуты не были...

А. Смалянчук - Верасень 1939 г. у савецкай і беларускай гістарыяграфіі

У верасні-кастрычніку 1939 г. асіміляцыйны гвалт над беларусамі, што меў месца ў ІІ Рэчы Паспалітай, змяніўся іншым. Характэрнымі рысамі курса камуністычных уладаў Беларусі стала фізычнае вынішчэнне беларускай нацыянальнай эліты...

С. Кандыбовіч - Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі

Дзеячы беларускага нацыянальнага руху, іх наступнікі і вучні былі знішчаныя. Беларускі народ перажыў страшэнную страту, ён застаўся без сваіх нацыянальных настаўнікаў, моладзь - без выхавацеляў...

І. Раманава - Голад 1932—1934 гг. і БССР

Трагедыя карэнілася ў тым, што ўлада голад не прызнавала, таму не магла весціся размова і аб выратаванні людзей: няма голаду - няма і праблемы. Аднак у парадку заспакаення грамадскай думкі было расстраляна 10 кіраўнікоў Наркамата земляробства СССР...

І. Кузьняцоў - Рэпрэсіі супраць беларускай iнтэлiгенцыi і сялянства ў 1930—1940 гады

Першая хваля масавых рэпрэсiй, распачатая ў канцы 20-х гг., доўжылася амаль да сярэдзiны 30-х. За гэты перыяд у нашай краіне было рэпрэсавана больш за 46 тысяч чалавек...

І. Лялькоў - Да пытання аб пранямецкіх і антысавецкіх настроях у БССР перад II сусветнай вайной

Выглядае на тое, што на пачатку нямецка–савецкай вайны 1941––45 г. значная частка насельніцтва Беларусі, у моц свайго варожага стаўлення да Савецкай улады, была псіхалагічна гатовая да падтрымкі новага рэжыму...

У. Сакалоўскі, У. Ляхоўскі - Нямеччына й беларускі нацыянальны рух напярэдадні й у першыя гады Другое Сусьветнае Вайны

Шэраг фактараў перашкаджаў беларускім нацыянальным дзеячам дабіцца істотных посьпехаў на шляху стварэньня моцнага аб’еднанага каардынацыйнага цэнтру. Галоўным-жа фактарам тут была, якраз, пазіцыя саміх нямецкіх уладаў...

Я. Сажыч - Мілітарызацыя Наваградчыны ў часе нямецкае акупацыі 1941-1945

Быў сьведкаю наступу й паходу Немцаў, якія акружылі Львоў, пайшлі далей, а Ўкраінцы перанялі часова ўладу ўключна з агалашэньнем Незалежнасьці, якая доўга ня трывала, бо не задоўга быў прызначаны губэрнатар Галіцыі...

Г. Рус - СД у Баранавічах (1941–1943) у кантэксце лакальнага акупацыйнага рэжыму

Для даследавання ўладарання нямецкага акупацыйнага рэжыму ў Савецкiм Саюзе пад час II сусветнай вайны судовыя акты пасляваенных працэсаў над нацыстамi застаюцца той крынiцай матэрыялаў, якая да сённяшняга часу амаль не выкарыcтоўвалася...

С. Ёрш - Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі

Трымаючы ў рукох том пад назваю Вяртаньне БНП, мы маем перад сабою кнігу, дзе ўпершыню ў Беларусі сабраная ды сыстэматызаваная інфармацыя пра Беларускую Незалежніцкую Партыю, уведзеныя ва ўжытак новыя крыніцы пра гэтую арганізацыю-лідэра...

С. Ёрш - Беларускі Супраціў у 1940-х—1950-я гады

Прапануецца наступная пэрыядызацыя Беларускага пасьляваеннага Супраціву. За пачатак гэтага руху варта лічыць 1944 год - час выгнаньня зь Беларусі нямецкіх войскаў і зьмены нямецкай акупацыі на савецкую...

С. Ёрш - Беларуская партызанка

Напярэдадні нямецка-савецкай вайны нямецкая вайсковая выведка (абвэр) зьвярнула пільную ўвагу на ўкраінска-беларускае Палесьсе. Нямецкае вайсковае камандаваньне меркавала, што палескія балаты й лясы не дазволяць выкарыстаць тут танкавыя часткі...

С. Ёрш - Забойства Фабіяна Акінчыца

У сакавіку 1943 году ў акупаваным немцамі Менску быў забіты лідэр беларускіх нацыянал-сацыялістаў Фабіян Акінчыц. І сёньня той тэрарыстычны акт выклікае шэраг пытаньняў, на якія пакуль не было дадзена адказаў...

С. Ёрш - Беларускі нацыянальны рэзыстанс у гады Другой сусьветнай вайны

Беларускі нацыянальны рух у цэлым таксама ня быў адзіным. Яшчэ ў 1940 годзе ў ім стварыліся тры плыні. Адна ў барацьбе за незалежнасьць рабіла стаўку на нацыянал-сацыялістычную партыю Нямеччыны; другая, спадзеючыся легальна атрымаць уладу, ішла на...

С. Ёрш - Пасьляваенны супраціў бальшавіцкім акупантам на Беларусі

Пасьляваенны антыкамуністычны рух у краінах Усходняй і Паўднёвай Эўропы быў запачаткаваны яшчэ ў часы нямецкай акупацыі. Найперш, гэта датычыцца Польшчы, Украіны і Югаславіі...

Ц. Клыкоўская - Саюз Беларускай Моладзі - вяртаньне з забыцьця

Другая Сусьветная вайна на тэрыторыi Заходняй Беларусi шмат у чым насiла характар вайны грамадзянскай. Супрацьлегласьцi гэтай крывавай эпохi, сьляды якой працягнулiся на дзесяцiгодзьдзi, адлюстравалiся ў зламаных лёсах дзесяткаў тысяч людзей...

Л. Юрэвіч - Вырваныя бачыны. Да гісторыі Саюзу Беларускае Моладзі.

Гісторыя нямецкай акупацыі Беларусі (1941-44) уяўляе з сябе суцэльныя вырваныя бачыны, у тым ліку й дзейнасьць Саюзу Беларускае Моладзі...

Ю. Туронак - Саюз Беларускай Моладзі ў Нямеччыне

Летам 1941 г. у берлінскім міністэрстве акупаваных усходніх абшараў (Ostministerium, OMi) праектавалася стварэнне аддзела моладзі для распрацоўкі канцэпцыі моладзевай палітыкі на Ўсходзе...

С. Шнэк - Узброеная Случчына. Да гісторыі Беларускае Краёвае Абароны

Беларуская Краёвая Абарона на Случчыне, як і на іншых абшарах Беларусі, стварылася раньняй вясною 1944 года. Бліжэйшыя вонкавыя ўмовы яе стварэньня і першапачатковага існаваньня і дзейнасьці былі, з аднаго боку, вельмі спрыяючымі, а з другога, - не...

Ф. Кушаль - Спробы арганізацыі беларускага войска пры нямецкай акупацыі Беларусі

Прычыны для канфлiкту галоўным чынам былi дзьве: адна тая, што немцы папрыдзялялi да ротаў сваiх падафiцэраў, якiя называлiся шэфамi ротаў i iнструктарамi. Вось гэтыя шэфы ротаў i пачалi ўваходзiць у кампэтэнцыi камандзiраў ротаў i зьвязаў...

Я. Матыс - Спробы арганізацыі беларускага антысавецкага партызанскага руху на Беласточчыне ў 1944-45 гг.

Імклівы наступ Чырвонай Арміі ў Беларусі напрыканцы чэрвеня 1944 г. прывёў да дэзарганізацыі ня толькі нямецкіх войскаў, але і беларускіх вайсковых фармацыяў...

Ю. Грыбоўскі - Першы беларускі штурмовы зьвяз

Гісторыя дзейнасьці 1-га Беларускага штурмовага зьвязу была кароткай. Але сам факт існаваньня гэтага аддзелу камандас сьведчыць пра тое, што ўгады Другой сусьветнай вайны сярод беларусаў прысутнічалі асобныя прадстаўнікі, якія спрабавалі стварыць...

Ю. Грыбоўскі - Беларусы ў Польскім войску ў СССР, Польскай арміі на Ўсходзе, Другім польскім корпусе (1941—1947)

Гісторыя баявога шляху нашых суайчыньнікаў у складзе Польскіх узброеных сілаў пад брытанскай камандай бярэ свой пачатак зь лета 1941 г...

А. Калубовіч - «Айцы» БССР і іхны лёс

Нарыс ""Айцы" БССР і іхны лёс", які мы прапануем увазе нашых паважаных чытачоў, ставіць мэту выясьніць, як паўстала БССР і які лёс спаткаў ейных творцаў...

А. Гардзіенка - Апазыцыя ў Беларусі (1944—1953)

Пры разглядзе факту існаваньня апазыцыйных арганізацыяў зьвяртае на сябе ўвагу характэрная акалічнасьць: абсалютная большасьць моладзевых антысавецкіх арганізацыяў дзейнічала на тэрыторыі Заходняй Беларусі...

С. Ёрш - Вытокі беларускага пасьляваеннага антыбальшавіцкага ўзброенага руху

Беларускі антысавецкі ўзброены рух другой паловы 1940-х-1950-х гадоў не вывучаўся гісторыкамі савецкай Беларусі, як і навукоўцамі незалежнай Рэспублікі Беларусь. Для айчыннай гістарыяграфіі такой праблемы, як антысавецкі ўзброены рух, наогул не...

С. Ёрш - Кароткі нарыс гісторыі Саюзу Вызваленьня Беларусі

Першыя два гады савецкага панаваньня ў Беларусі пасьля выгнаньня нямецкіх акупантаў прайшлі пад знакам актыўнага збройнага супраціву, які арганізавалі польскае, украінскае і беларускае нацыянальныя падпольлі...

М. Чарняўскі - Беларускія антыкамуністычныя рухі канфесійнай і агульнадэмакратычнай накіраванасці

Пасля смерці Сталіна ціск камуністычнага рэжыму на грамадства не знік. Ён адно змяніў свае формы - ад масавых расстрэлаў і доўгатэрміновых зняволенняў (да 25 гадоў) перайшлі да звальненняў з працы, рэпрэсіўнай псіхіятрыі, высылкі за мяжу...

М. Чарняўскі - Беларускія антыкамуністычныя рухі нацыянальна-патрыятычнай скіраванасці

Пра нацыянальна-дэмакратычны рух самай вялікай, расійскай, меншасці ў Беларусі не даводзіцца казаць. Нашы “старэйшыя браты” хоць колькасна і заставаліся меншасцю, але практычна за ўсё гады савецкай улады палітычна дамінавалі ў Беларусі...

В. Арэшка - Кроніка дэмакратычнай апазыцыі й палітычных рэпрэсіяў у Беларусі 1953-1988 г

За храналягічныя рамкі пэрыяду ўзяты даты, якія фіксуюць найважнейшыя вехі ў фармаваньні й разьвіцьці дэмакратычнай апазыцыі ў Беларусі...