Бібліятэка гістарычных артыкулаў

Найноўшая гісторыя
Гэты раздзел прысвечаны падзеям апошняга стагоддзя, станаўленню беларускай нацыі, утварэнню першай беларускай дзяржавы БНР, асаблівасцям удзелу беларускіх нацыянальных фармаванняў у другой сусветнай вайне, беларускаму вызвольнаму руху, ваеннаму і паваеннаму антыбальшавіцкаму супраціву і іншым цікавым акалічнасцям беларускай гісторыі найноўшага перыяду.
-
А. Смалянчук - Беларускі рух пачатку 20ст. і ідэя палітычнай нацыі
З'яўленне iдэi палiтычнай нацыi ў грамадскiм i палiтычным жыццi Беларусi i Лiтвы непарыўна звязана з феноменам т.зв. краёвасцi пачатку ХХ ст...
-
А. Сідарэвіч - Абвяшчэнне Беларускай Народнай Рэспублікі
Першая спроба ўтварэння беларускай дзяржаўнасці мела вялікае гістарычнае значэнне. Абвяшчэнне незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі і дзейнасць яе Рады зрабілі ўплыў на развіццё нацыянальнай самасвядомасці беларускага народа...
-
А. Грыцкевіч - Слуцкае паўстанне. На крутым павароце гісторыі
Пад час мірных перагавораў у сталіцы Латвіі Рызе паміж савецкай расійска-ўкраінскай дэлегацыяй, з аднаго боку, і польскай, з другога, вызначаўся лёс Беларусі і савецка-польскай граніцы...
-
А. Латышонак - Штурм Рэчыцы войскамі генерала Станіслава Булак-Балаховіча ў лістападзе 1920 году
Армія генерала Булак-Балаховіча афіцыйна называлася Асобнай саюзнай арміяй. Такая назва дакладна адлюстроўвала яе сутнасьць, паколькі армія была мілітарным увасабленьнем палітычнага саюзу Беларускага і Рускага палітычных камітэтаў...
-
Ю. Віцьбіч - Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі
Змаганьне беларускіх партызанаў з расейскім бальшавізмам настолькі гераічнае і зьмястоўнае, што для адлюстраваньня яго зусім ня трэба карыстацца вымысламі, якія зьневажаюць Сьвятую Памяць загінуўшых партызанаў і падрываюць давер да іхняга змаганьня ў...
-
К. Маль - Антыбальшавіцкі рух у Беларусі (1919—1921)
Палiтычная сiтуацыя, у якой апынулася Беларусь пасля 1917 г., была даволi складанай. З аднаго боку канец iснавання Расiйскай iмперыi даваў беларускаму народу шанс утварыць самастойную нацыянальную дзяржаву...
-
В. Праўрацкі - Беларуская вайсковая акруга ў міжваенны перыяд (1921-1939). Спробы беларусізацыі
Міжваенны перыяд Беларускай вайсковай акругі (БЕЛВА) - адзін з найбольш слаба даследаваных у айчыннай гістарыяграфіі. Між тым, у войску па тым часе адбывалася шэраг вельмі значных працэсаў, якія істотна паўплывалі на фарміраванне дзяржаўнасці маладой...
-
Я. Грэбень - Злачыннасць у Беларусі ў гады нацысцкай акупацыі (1941-1944)
Праблема злачыннасці, уласцівая любому грамадству, абвастраецца ў час розных катаклізмаў. Злачыннасць была характэрна і для Беларусі пад час нацысцкай акупацыі. На падставе архіўных крыніц ахарактарызуем асноўныя віды правапарушэнняў, іх прычыны і...
-
Ю. Туронак - Роля Мікалая Пахлябаева ў падрыхтоўцы замаху на Вільгельма Кубэ
Пасля смерці Сталіна і разгрому цягам 1953 і кіраўніцтва органаў дзяржбяспекі ў Савецкім Саюзе ўзнікла новае становішча, якое дазваляла ігнараваць стаўленне гэтага ведамства да пытання забойства Кубэ...
-
Во второй половине июля 1944 года руководство БЦР окончательно обосновалось в Берлине и вновь приступило к активной работе. Чтобы на деле доказать свою решимость и дальше продолжать борьбу с большевизмом, Радослав Островский планировал воссоздать БКА...
-
Ю. Туронак - Метады акупацыі ў Беларусі
У артыкуле прыводзіцца шмат фактаў з акупацыйнага жыцця, падаецца падрабязная статыстыка нямецкіх антыпартызанскіх акцый, апісваецца супрацьстаянне Кубэ з рэпрэсіўнай палітыкай СС...
-
Ц. Клыкоўская - Асуджаны эскадрон: у 1942 годзе яны марылі стварыць беларускае нацыянальнае войска
Другая сусветная вайна да самых каранёў страсанула ўклад жыцця беларускага народа, апынуўшагася паміж дзвюма нечалавечымі рэжымамі, народа, для якога вайна пачалася ў 1939, а не ў 1941 годзе...
-
О. Романько - Молодежные военизированные формирования
Молодежные националистические организации, действовавшие на территории Белоруссии в годы оккупации, не были, естественно, добровольческими формированиями в прямом смысле этого слова...
-
Ю. Туронак - Падзея невыгодная для ўсіх
Прычыны ўдзелу моладзі ў абароне нямецкага неба напэўна былі розныя. Для адных гэта была бясплатная пуцёўка ў Эўропу, прыгодніцтва, ці шуканьне занятку або лепшай долі пасьля вайны. Аднак большасьць кіравалася пачуцьцём патрыятызму і неўспрыманьнем...
-
Ю. Грыбоўскі - Савецкія рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі (кастрычнік 1939 — чэрвень 1941 гг.)
Пасля інкарпарацыі Заходняй Беларусі ў склад СССР новыя ўлады на далучаных тэрыторыях распачалі хвалю мерапрыемстваў, накіраваных на грамадска-палітычныя і сацыяльна-эканамічныя пераўтварэнні...
-
Ю. Туронак - Дзейнасць групы Фабіяна Акінчыца (1939-1943)
Пытанне пра тое, у якой ступені імкненне Ф. Акінчыца да ўлады было выклікана патрыятычнымі пачуццямі ці асабістымі амбіцыямі, застаецца дыскусійным. He падлягае сумненню адно - ва ўмовах нямецкай акупацыйнай палітыкі і вынікаў вайны яны былі...
-
Ю. Туронак - Развіццё савецкага партызанскага руху
29 чэрвеня 1941г. - Савет народных камісараў СССР і ЦК ВКП(б) выдалі дырэктыву, у якой заклікалі партыйныя арганізацыі распачаць падпольную і партызанскую барацьбу ў раёнах, пакінутых Чырвонай Арміяй пры адступленні...
-
Ю. Грыбоўскі - Беларускі легіён СС: міфы і рэчаіснасць
Варта засяродзіцца на колькасці беларусаў, якія ў гады Другой сусветнай вайны служылі ў фармаваннях і войсках, што знаходзіліся ў падпарадкаванні СС. Гісторык А. Мунас падае прыблізную колькасць беларусаў у войсках СС - каля 12 тыс...
-
Ю. Грыбоўскі - Беларускі нацыянальны рух у польскіх узброеных сілах (1921–1947)
Як вядома, пасля Рыжскай мірнай дамовы заходняя частка Беларусі з колькасцю насельніцтва звыш 3 млн. жыхароў, з якіх пераважную большасць складалі беларусы, апынулася ў межах Польскай дзяржавы...
-
А. Пачобут - Байкі для патрыётаў
Будаваць нешта трывалае на хлусні, няпраўдзе і паўпраўдзе немагчыма. Такі падыход нічым не лепшы ад ідэалагізаваных працаў савецкіх гісторыкаў. Немагчыма ўсё спісваць на закрытасць архіваў (хоць гэта сапраўды вялікая праблема)...
-
Ю. Весялкоўскі - Па сьлядох другой сусьветнай
Гітлер прыйшоў да ўлады ў 1933 г. і адразу пачаў праводзіць у жыцьцё сваю праграму. Найперш трэба было разбудаваць і ўзброіць армію. I калі гэтае было зробленае, фюрэр пачаў прылучаць да Нямеччыны суседнія краіны...
-
С. Дробязько, А. Каращук - Восточные добровольцы в вермахте, полиции и СС. Белоруссия.
В оккупированной немцами Белоруссии подразделения местной полиции первоначально создавались при городских и поветовых (районных) управах в качестве отделов, однако затем они были переведены в подчинение немецкой охранной полиции (Schutzpolizei)...
-
О. Романько - Части охраны правопорядка: от самообороны до белорусской полиции
Первые подразделения местной полиции и самообороны начали создаваться в Белоруссии еще до организации на ее территории генерального округа. Как правило, подобная инициатива исходила от соответствующих органов вермахта...
-
О. Романько - Новогрудский кавалерийский эскадрон
Неизвестный автор воспоминаний об эскадроне писал, что "белорусскому народу не было на кого надеяться. Оставалась одна надежда - вера в собственные силы. Это был единственный момент, который доминировал в Новогрудском эскадроне...
-
В целом, приходится согласиться с немецким историком Н. Мюллером, который писал, что "кампания по организации БКА... закончилась неудачно". Военные цели, из-за которых она создавалась немцами, достигнуты не были...
-
А. Смалянчук - Верасень 1939 г. у савецкай і беларускай гістарыяграфіі
У верасні-кастрычніку 1939 г. асіміляцыйны гвалт над беларусамі, што меў месца ў ІІ Рэчы Паспалітай, змяніўся іншым. Характэрнымі рысамі курса камуністычных уладаў Беларусі стала фізычнае вынішчэнне беларускай нацыянальнай эліты...
-
С. Кандыбовіч - Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі
Дзеячы беларускага нацыянальнага руху, іх наступнікі і вучні былі знішчаныя. Беларускі народ перажыў страшэнную страту, ён застаўся без сваіх нацыянальных настаўнікаў, моладзь - без выхавацеляў...
-
І. Раманава - Голад 1932—1934 гг. і БССР
Трагедыя карэнілася ў тым, што ўлада голад не прызнавала, таму не магла весціся размова і аб выратаванні людзей: няма голаду - няма і праблемы. Аднак у парадку заспакаення грамадскай думкі было расстраляна 10 кіраўнікоў Наркамата земляробства СССР...
-
І. Кузьняцоў - Рэпрэсіі супраць беларускай iнтэлiгенцыi і сялянства ў 1930—1940 гады
Першая хваля масавых рэпрэсiй, распачатая ў канцы 20-х гг., доўжылася амаль да сярэдзiны 30-х. За гэты перыяд у нашай краіне было рэпрэсавана больш за 46 тысяч чалавек...
-
І. Лялькоў - Да пытання аб пранямецкіх і антысавецкіх настроях у БССР перад II сусветнай вайной
Выглядае на тое, што на пачатку нямецка–савецкай вайны 1941––45 г. значная частка насельніцтва Беларусі, у моц свайго варожага стаўлення да Савецкай улады, была псіхалагічна гатовая да падтрымкі новага рэжыму...
-
Шэраг фактараў перашкаджаў беларускім нацыянальным дзеячам дабіцца істотных посьпехаў на шляху стварэньня моцнага аб’еднанага каардынацыйнага цэнтру. Галоўным-жа фактарам тут была, якраз, пазіцыя саміх нямецкіх уладаў...
-
Я. Сямашка - Армія Краёва на Беларусі. Частка І. Прадвеснікі АК
Верасень 1939 г. прынёс насельніцтву Заходняй Беларусі кардынальныя змены ва ўсіх сферах грамадска-палітычнага і эканамічнага жыцця. Кастрычнік-лістапад характарызаваўся даволі талерантнымі адносінамі савецкай адміністрацыі да мясцовых жыхараў...
-
Я. Сямашка - Армія Краёва на Беларусі. Частка IІ. Пад знакам канцэпцыі "двух ворагаў" (Пачатак)
Напярэдадні паражэння Германіі ў Польшчы ўспыхне ўсенароднае паўстанне. Меркавалася, гэта будзе аднаразовая ўзброеная акцыя, на першапачатковым этапе - у сярэдняй Польшчы...
-
Я. Сямашка - Армія Краёва на Беларусі. Частка IІ. Пад знакам канцэпцыі "двух ворагаў" (Працяг)
Прыкладна з паловы 1941 г. Саюз узброенай барацьбы (польская абрэвіятура - ЗВЗ) паступова пачаў ператварацца з кадравай арганізацыі ў масавую. Гэта адбывалася за кошт аб'яднання падпольных вайсковых арганізацый...
-
Я. Сямашка - Армія Краёва на Беларусі. Частка IІI. Схватка даўжынёю ў 10 гадоў
У пастку НКДБ пакуль - размова ідзе пра ліпень 1944 г.- не папаў ніводны афіцэр з Навагрудскай акругі, у тым ліку яе ранейшыя кіраўнікі. Януш Праўдзіц-Шляскі і Станіслаў Сэндзяк...
-
Я. Сажыч - Мілітарызацыя Наваградчыны ў часе нямецкае акупацыі 1941-1945
Быў сьведкаю наступу й паходу Немцаў, якія акружылі Львоў, пайшлі далей, а Ўкраінцы перанялі часова ўладу ўключна з агалашэньнем Незалежнасьці, якая доўга ня трывала, бо не задоўга быў прызначаны губэрнатар Галіцыі...
-
Г. Рус - СД у Баранавічах (1941–1943) у кантэксце лакальнага акупацыйнага рэжыму
Для даследавання ўладарання нямецкага акупацыйнага рэжыму ў Савецкiм Саюзе пад час II сусветнай вайны судовыя акты пасляваенных працэсаў над нацыстамi застаюцца той крынiцай матэрыялаў, якая да сённяшняга часу амаль не выкарыcтоўвалася...
-
С. Ёрш - Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі
Трымаючы ў рукох том пад назваю Вяртаньне БНП, мы маем перад сабою кнігу, дзе ўпершыню ў Беларусі сабраная ды сыстэматызаваная інфармацыя пра Беларускую Незалежніцкую Партыю, уведзеныя ва ўжытак новыя крыніцы пра гэтую арганізацыю-лідэра...
-
С. Ёрш - Беларускі Супраціў у 1940-х—1950-я гады
Прапануецца наступная пэрыядызацыя Беларускага пасьляваеннага Супраціву. За пачатак гэтага руху варта лічыць 1944 год - час выгнаньня зь Беларусі нямецкіх войскаў і зьмены нямецкай акупацыі на савецкую...
-
С. Ёрш - Беларуская партызанка
Напярэдадні нямецка-савецкай вайны нямецкая вайсковая выведка (абвэр) зьвярнула пільную ўвагу на ўкраінска-беларускае Палесьсе. Нямецкае вайсковае камандаваньне меркавала, што палескія балаты й лясы не дазволяць выкарыстаць тут танкавыя часткі...
-
С. Ёрш - Забойства Фабіяна Акінчыца
У сакавіку 1943 году ў акупаваным немцамі Менску быў забіты лідэр беларускіх нацыянал-сацыялістаў Фабіян Акінчыц. І сёньня той тэрарыстычны акт выклікае шэраг пытаньняў, на якія пакуль не было дадзена адказаў...
-
С. Ёрш - Беларускі нацыянальны рэзыстанс у гады Другой сусьветнай вайны
Беларускі нацыянальны рух у цэлым таксама ня быў адзіным. Яшчэ ў 1940 годзе ў ім стварыліся тры плыні. Адна ў барацьбе за незалежнасьць рабіла стаўку на нацыянал-сацыялістычную партыю Нямеччыны; другая, спадзеючыся легальна атрымаць уладу, ішла на...
-
С. Ёрш - Пасьляваенны супраціў бальшавіцкім акупантам на Беларусі
Пасьляваенны антыкамуністычны рух у краінах Усходняй і Паўднёвай Эўропы быў запачаткаваны яшчэ ў часы нямецкай акупацыі. Найперш, гэта датычыцца Польшчы, Украіны і Югаславіі...
-
Ц. Клыкоўская - Саюз Беларускай Моладзі - вяртаньне з забыцьця
Другая Сусьветная вайна на тэрыторыi Заходняй Беларусi шмат у чым насiла характар вайны грамадзянскай. Супрацьлегласьцi гэтай крывавай эпохi, сьляды якой працягнулiся на дзесяцiгодзьдзi, адлюстравалiся ў зламаных лёсах дзесяткаў тысяч людзей...
-
Л. Юрэвіч - Вырваныя бачыны. Да гісторыі Саюзу Беларускае Моладзі.
Гісторыя нямецкай акупацыі Беларусі (1941-44) уяўляе з сябе суцэльныя вырваныя бачыны, у тым ліку й дзейнасьць Саюзу Беларускае Моладзі...
-
Ю. Туронак - Саюз Беларускай Моладзі ў Нямеччыне
Летам 1941 г. у берлінскім міністэрстве акупаваных усходніх абшараў (Ostministerium, OMi) праектавалася стварэнне аддзела моладзі для распрацоўкі канцэпцыі моладзевай палітыкі на Ўсходзе...
-
С. Шнэк - Узброеная Случчына. Да гісторыі Беларускае Краёвае Абароны
Беларуская Краёвая Абарона на Случчыне, як і на іншых абшарах Беларусі, стварылася раньняй вясною 1944 года. Бліжэйшыя вонкавыя ўмовы яе стварэньня і першапачатковага існаваньня і дзейнасьці былі, з аднаго боку, вельмі спрыяючымі, а з другога, - не...
-
Ф. Кушаль - Спробы арганізацыі беларускага войска пры нямецкай акупацыі Беларусі
Прычыны для канфлiкту галоўным чынам былi дзьве: адна тая, што немцы папрыдзялялi да ротаў сваiх падафiцэраў, якiя называлiся шэфамi ротаў i iнструктарамi. Вось гэтыя шэфы ротаў i пачалi ўваходзiць у кампэтэнцыi камандзiраў ротаў i зьвязаў...
-
Імклівы наступ Чырвонай Арміі ў Беларусі напрыканцы чэрвеня 1944 г. прывёў да дэзарганізацыі ня толькі нямецкіх войскаў, але і беларускіх вайсковых фармацыяў...
-
Ю. Грыбоўскі - Першы беларускі штурмовы зьвяз
Гісторыя дзейнасьці 1-га Беларускага штурмовага зьвязу была кароткай. Але сам факт існаваньня гэтага аддзелу камандас сьведчыць пра тое, што ўгады Другой сусьветнай вайны сярод беларусаў прысутнічалі асобныя прадстаўнікі, якія спрабавалі стварыць...
-
Гісторыя баявога шляху нашых суайчыньнікаў у складзе Польскіх узброеных сілаў пад брытанскай камандай бярэ свой пачатак зь лета 1941 г...
-
А. Калубовіч - «Айцы» БССР і іхны лёс
Нарыс ""Айцы" БССР і іхны лёс", які мы прапануем увазе нашых паважаных чытачоў, ставіць мэту выясьніць, як паўстала БССР і які лёс спаткаў ейных творцаў...
-
С. Хоміч - Вызначэнне беларуска-польскай мяжы ў 1939-1948 гг.
Праблема савецка-польскай мяжы пачынаючы з восені 1939 г. істотна ўскладняла знешнепалітычнае становішча СССР. Злучаныя Штаты Амерыкі і Вялікабрытанія, якая дала прытулак польскаму эмігранцкаму ўраду, як вядома, не прызналі новай заходняй мяжы СССР...
-
А. Гардзіенка - Апазыцыя ў Беларусі (1944—1953)
Пры разглядзе факту існаваньня апазыцыйных арганізацыяў зьвяртае на сябе ўвагу характэрная акалічнасьць: абсалютная большасьць моладзевых антысавецкіх арганізацыяў дзейнічала на тэрыторыі Заходняй Беларусі...
-
С. Ёрш - Вытокі беларускага пасьляваеннага антыбальшавіцкага ўзброенага руху
Беларускі антысавецкі ўзброены рух другой паловы 1940-х-1950-х гадоў не вывучаўся гісторыкамі савецкай Беларусі, як і навукоўцамі незалежнай Рэспублікі Беларусь. Для айчыннай гістарыяграфіі такой праблемы, як антысавецкі ўзброены рух, наогул не...
-
С. Ёрш - Кароткі нарыс гісторыі Саюзу Вызваленьня Беларусі
Першыя два гады савецкага панаваньня ў Беларусі пасьля выгнаньня нямецкіх акупантаў прайшлі пад знакам актыўнага збройнага супраціву, які арганізавалі польскае, украінскае і беларускае нацыянальныя падпольлі...
-
М. Чарняўскі - Беларускія антыкамуністычныя рухі канфесійнай і агульнадэмакратычнай накіраванасці
Пасля смерці Сталіна ціск камуністычнага рэжыму на грамадства не знік. Ён адно змяніў свае формы - ад масавых расстрэлаў і доўгатэрміновых зняволенняў (да 25 гадоў) перайшлі да звальненняў з працы, рэпрэсіўнай псіхіятрыі, высылкі за мяжу...
-
М. Чарняўскі - Беларускія антыкамуністычныя рухі нацыянальна-патрыятычнай скіраванасці
Пра нацыянальна-дэмакратычны рух самай вялікай, расійскай, меншасці ў Беларусі не даводзіцца казаць. Нашы “старэйшыя браты” хоць колькасна і заставаліся меншасцю, але практычна за ўсё гады савецкай улады палітычна дамінавалі ў Беларусі...
-
В. Арэшка - Кроніка дэмакратычнай апазыцыі й палітычных рэпрэсіяў у Беларусі 1953-1988 г
За храналягічныя рамкі пэрыяду ўзяты даты, якія фіксуюць найважнейшыя вехі ў фармаваньні й разьвіцьці дэмакратычнай апазыцыі ў Беларусі...




